infolightbulb_outlinenew_releasesreportwarning

Linux Nedir Yenir Mi?

Doruk Fişek

Linux Nereden İcap Etti?

  • Helsinki Üniversitesi’nde bir öğrenci: Linus Torvalds.

  • 1991’de ilk PC’sini alıyor, bir ay Prince of Persia oynuyor.

  • Minix işletim sistemini pek seviyor ama birçok istediği özelliği de bulamıyor.

  • Temmuz’da posix standart tanımları üzerine bilgi toplamaya başlıyor.

  • Ağustos sonunda haber gruplarından öneri toplamaya başlıyor.

  • "Bir elin nesi var, birkaç milyon elin sesi var" atasözünden hareketle başdöndürücü bir hızla gelişerek, bugünkü halini alıyor.

Linux Nasıl Okunuyor?

  • Linux, Liinuks veya Lihnuks şeklinde okunuyor.

  • İngilizce bir kelime olmadığı için; Linaks, Layneks, Laynaks gibi okunuş biçimleri yanlış.

  • Genel bir tartışma yarattığı için Linux’un yaratıcısı Linus Torvalds, kendi sesini bir ses dosyasına kaydederek Linux’un kendisinin okuduğu biçmini internetten dağıtıyor.

Linux Ne Peki?

  • Linux, aslında GNU/Linux işletim sisteminin sadece çekirdeğine (kernel) verilen isim.

  • Birçok program ile bezenen Linux çekirdeği, bir Linux dağıtımını oluşturur.

  • Dosya listeleme komutu bile ayrı bir programdır, çekirdeğin bir parçası değildir.

GNU Projesi - 1

  • İlk doğduğunda özgür olan yazılımlar 1976’da ABD’nin telif hakları ya*sası ile kısıtlanmaya başlıyor.

  • Özgür = Çalıştırma, kopyalama, dağıtma, inceleme, değiştirme ve geliştirme.

  • MIT’de çalışan Richard M. Stallman’ın canına tak ediyor, Xerox bir yazıcı fitili ateşliyor.

  • GNU Projesi’ni 1983’te başlatıyor. Yazılımın topluma ait olması, özgür olması gerektiğini savunuyor.

  • Hedef: Tamamen özgür yazılımlardan oluşan bir işletim sistemi yazmak.

GNU Projesi - 2

  • Kanıtlanmış bir model/dizayn ve geriye dönük uyumluluk için UNIX seçiliyor.

  • GNU = Gnu’s Not UNIX (GNU, UNIX değildir)

  • Derleyiciler, editörler, e-posta yazılımları, …​

  • GPL (Genel Kamu Lisansı) hazırlanıyor.

  • 1990’ların başında özgür işletim sisteminin çekirdek (kernel) kısmı dışında tüm büyük parçaları tamamlanıyor.

  • 1991’de duyurulan Linux çekirdeği GNU projesini "kaza eseri" tamamlıyor ve bir bütün oluşturuyorlar.

Linux Ne İşe Yarıyor Ki?

  • Donanımlar için bir arayüz sağlar.

  • Dosya sistemleri, ağ altyapısı gibi temel fonksiyonları da bulundurur.

  • Yazılımlar milisaniye mertebesinde çekirdekten istekte bulunuyor.

  • Linux vızır vızır akan bir trafiğin ortasındaki polis gibidir.

  • Polis hata yaparsa ne olur?

Linux = UNIX?

  • UNIX bir işletim sistemleri grubuna verilen genel bir addır.

  • Linux, UNIX modelini kullanır ve tüm avantajlarını taşır.

  • UNIX, çok kullanıcılı, çok geniş, güvenli ve sağlam ağlar için defacto standart (genel kabul görmüş) işletim sistemidir.

Penguen de Nereden Çıktı?

  • 1996: Halk logo/maskot ister!

  • Birçok güçlü-kuvvetli yaratık önerildi: Kartal, piranha, köpek balığı, …​

  • Linus Torvalds, penguenleri özel olarak sevdiğini söylüyor.

  • Çeşitli penguen şekilleri öneriliyor.

  • Linus Torvalds, upuzun bir tarifle hayalindeki pengueni anlatıyor.

  • Penguene ad takılıyor: Tux.

Nerede Linux Kullanılıyor?

  • PC — Kişisel bilgisayarlar

  • Cep telefonları (Ör: Android)

  • Tabletler (Ör: Meego)

  • E-kitap okuyucular (Ör: Kindle)

  • Akıllı ocaklar (Ör: TEBA)

  • Saatler (Ör: Casio)

  • Video oynatıcılar

  • ADSL Modemler (Ör: Airties)

  • Süper bilgisayarlar (Ör: IBM S/390)

  • Apple PowerPC

  • Paro makinaları

Kimler Linux Kullanıyor?

  • TTnet, Superonline ve benzeri Internet Servis Sağlayıcıları

  • Dış Ticaret Müsteşarlığı, EPDK ve benzeri kamu kurumları

  • Ege, Bilgi, ODTÜ ve benzeri üniversiteler

  • Türk Silahlı Kuvvetleri

  • Yapı Kredi Bankası

  • Karel Elektronik

  • Show TV

  • TAV Havalimanı İşletmeleri

  • Anadolu Sigorta

  • Pepsi Türkiye

  • Biletix

Neden Linux?

  • Özgür: Farklı bir dünya, farklı bir felsefe

  • Çok hızlı büyüyor ve gelişiyor

  • Güvenilir ve güçlü

  • Esnek: onu istediğiniz şekle sokabilirsiniz

  • Düşük sahip olma maliyeti (TCO)

  • Yatırımın geri dönüşü (ROI)

Neden Linux Sunucu?

  • Çok kullanıcılı, çok geniş, güvenli ve sağlam ağlar için tasarlanmıştır.

  • İsviçre çakısı gibidir. Hemen her servisi ve standardı destekler. Heterojen ağlar için idealdir.

  • Açık kaynak kodlu olduğu için, güvenliği onbinlerce programcı tarafından denetlenir ve düzenlenir.

  • Uzaktan yönetimi çok güçlü ve kolaydır. Sunucuya fiziksel müdahele gerektirmeyen (donanım parçası eklemek gibi) her şeyi uzaktan yapabilirsiniz.

  • Linux her durumda servis vermeye devam etmek için tasarlanmıştır. Bir program kurduğunuzda, güncellediğinizde (çekirdek hariç) ya da ayarlarını değiştirdiğinizde makinayı kapatıp-açmanız gerekmez.

Neden Linux Masaüstü? - 1

  • Değişik pencere yöneticileri (Kde, Gnome, Fluxbox, vb) kullanabiliyor. Tek bir görünüş ve pencere sistemine saplanıp kalmıyorsunuz.

  • Her tip video’yu izleyebilir, her tip müziği dinleyebilirsiniz.

  • Virüssüz bir hayat!

  • Sürücü peşinde koşmayın — Linux birçok donanım sürücüsü ile beraber geliyor.

  • Türkçe. Sadece işletim sistemi değil, kurduğunuz birçok program da!

  • Reklam yok, deneme sürümü yok.

  • Seri numarası, lisans anahtarı, dongle ve benzeri kullanımınızı kısıtlayıcı araçlar kullanılmıyor.

Neden Linux Masaüstü? - 2

  • Tek adımda yalnız temel işletim sistemi değil, dağıtımın depolarından kurduğunuz tüm yazılımları güncelliyor. Ayrı ayrı yazılımların ve donanım sürücülerinin güncellemelerini takip etmeniz gerekmiyor.

  • Aynı bilgisayarı n tane kullanıcı, birbirlerinin masaüstü ayarlarına ve dosyalarına hiç dokunmadan kullanabiliyor.

  • Linux terminalleri güçlü bir ana sunucuda tüm programlarını çalıştırıp, sadece görüntüsünü kendine aktararak çalışabiliyor. Böylece, disksiz / düşük güçte masaüstü bilgisayarları yüksek performansla kullanılabiliyor.

Neden Linux İle Programlama? - 1

  • Her türlü geliştirme aracı, hata ayıklama aracı, derleyici, pek çok programlama dili için geliştirme ortamına, geliştirme belgelerine kolaylıkla ve ücretsiz erişebiliyorsunuz.

  • En çok kullanılan programlama dillerinin çoğunun doğal ortamıdır.

  • Son kullanıcı öncelikli geliştirilen sistemlerin programlama araçları da son kullanıcılar düşünülerek geliştiriliyor, bu da geliştiricinin kendisini "geliştirmesinin" önüne geçiyor.

  • Hemen her alanda yazılmış uygulama ve kitaplıkların kaynak koduna erişebiliyorsunuz, istediğiniz gibi inceleyip kullanabiliyor, değiştirebiliyorsunuz.

Neden Linux İle Programlama? - 2

  • Sadece kaynak kodu değil, kodun gelişim sürecini de yakından takip edebiliyor, hatta sürece dahil olabiliyorsunuz.

  • Kodu yazan kişilerle aracı olmadan birebir iletişim kurabiliyorsunuz.

  • Sisteme olan hakimiyetiniz ile daha verimli çalışan programlar yazabilir, sorun yaşandığında sorunun nerede olduğunu çok daha rahat bulabilirsiniz.

  • Gizli sistem fonksiyonları endişesi olmadan kodlama yaparsınız, "iyi kod kazanır".

Neden Linux İle Programlama? - 3

  • "Birden fazla masaüstü" teknolojisi, hem masaüstünü hem geliştirme ortamını istediğiniz şekilde özelleştirebilme, daha yetenekli "fare kullanmadan çalışabilme ortamı" vs. sayesinde hızlı ve verimli geliştirme yapılabiliyor.

  • Hızlı ve güvenli uzaktan erişim teknolojisi sayesinde uzaktaki bir sisteme bağlanıp sorunu incelemek, hata ayıklamak hatta programı orada derlemek çok daha kolay.

Windows ile Beraber Yaşam - 1

  • Linux, Windows ile aynı bilgisayara kurulabiliyor. Bilgisayar açılırken hangi işletim sisteminden açacağınızı seçebiliyorsunuz.

  • Linux, Windows serisinin kullandığı tüm dosya sistemlerini tanıyor (FAT16, VFAT, FAT32, NTFS, Joliet, vb).

  • Microsoft Ağı’na tam entegre olabiliyor. Tüm Windows bilgisayarlarla beraber Ağ Komşuları’nda yer alabiliyor.

  • Libre/OpenOffice ofis paketleri Word, Excel, Powerpoint dosyalarını açabiliyor.

Windows ile Beraber Yaşam - 2

  • DOSEmu ile DOS altında çalışan programlar emüle edebiliyor.

  • Wine (ve türevleri) ile Windows altında çalışan -bazı- programları çalıştırabiliyor.

  • Cedega (WineX) ile Windows’taki DirectX emule edilerek birçok oyun çalıştırabiliyor.

  • Crossover Office ile Internet Explorer, Microsoft Office, Visio gibi Microsoft yazılımları linux altında kullanılabiliyor.

  • Xen, Vmware, Virtualbox gibi sanallaştırma araçları ile Linux’ta bir pencerede Windows açılarak tüm yazılımlar kullanılabiliyor.

Bugün

  • Kullanıcıların %31’i web sitelerinde sörf yapmak için Firefox’u tercih ediyor.

  • Dünyadaki her 100 web sitesinden 70’ı Apache web sunucusu ile hizmet veriyor..

  • Google’da yaptığınız her aramada GNU/Linux kullanıyorsunuz.

  • Büyük animasyon ve görsel efekt firmalarında sunucu/masaüstünde %95 oranında GNU/Linux kullanılıyor.

  • En kesintisiz hizmet veren 10 web barındırma firmasının tamamı GNU/Linux ya da FreeBSD kullanıyor.

  • Gartner, 2012’de kapalı kaynak kodlu yazılımların %80’inin açık kaynak teknolojileri kullanacağını öngörüyor.

  • Venezüela, kamu kurumlarına yalnızca özgür yazılımlar alıyor.

  • TÜBİTAK, GNU/Linux temelli Pardus yerel dağıtımını geliştiriyor.

Özgür Yazılımın Önemi

  • Öğrenme, geliştirme, kullanma özgürlüğü

  • Tekerleğin tekrar tekrar icat edilmemesi / daha hızlı gelişim

  • Toplumsal barış / dayanışma arttırması, "beraber" üretme kültürünün hatırlanması

  • İnsanlığın bilgisinin korunması: Yazılımlar özgür olmazsa, o yazılımlarla ürettirilen/saklanan veriler de özgür olmaz.

Özgür Yazılımın Artçıları

  • Wikipedia: Özgür Ansiklopedi

  • OpenStreetMap: Sokak Haritası

  • Creative Commons: Yazarlar, Sanatçılar ve Öğretmenler İçin Lisans

  • Open Access: Açık Bilimsel Kütüphane

  • Open Source Hardware: Özgür Donanım

  • Open Content Film: Özgür Sinema

  • Open Source Medicine: Özgür İlaç

  • Open Source Biology: Özgür Biyoloji

İmdaat Linux’ta Sorunum Var!

  • Yalnız değilsiniz, mutlaka sizden önce birisi aynı problemle karşılaşmıştır.

  • Google arama motoru dostunuzdur.

  • Mutlaka iletişim kurun!

  • Yardımlaşma Noktaları → http://www.linux.org.tr/yardim/

Sık Sorulan Sorular

  • Linux ile her şeyi yapabilir miyim?

  • Linux gerçekten hiç çökmüyor mu?

  • Linux bu kadar iyi ise neden herkes Windows kullanıyor?

  • Linux, Microsoft’a bir tepki mi?

  • Microsoft’ta teknik desteği kurumdan alabiliyorum, Linux’ta üst merci olarak nereye başvuracağım?

  • Neden tek bir Linux dağıtımı yok?

  • Linux ne zaman paralı olacak?

  • Deli mi bu özgür yazılımcılar? Aç kalmıyorlar mı?