Test Güdümlü Geliştirmenin Etkileri

TDDTest güdümlü yazılım geliştirme, öğrenmek istediğim en önemli konulardan biriydi. Bu konuda JUnit in Action ve Test Driven Development By Example kitaplarını bitirdim. Özellikle Test Driven Development By Example kitabı baya eğlenceli hem de bir o kadar öğretici bir kitaptı. Kent Beck’in diğer kitaplarını okumak için can atıyorum. Daha önce de bu konu hakkında bir yazı paylaşmıştım. Test güdümlü yazılım geliştirmenin faydaları, genelde duyduğum ve mantıken düşündüğümde kabul ettiğim faydalardı. Ama birçoğunu kendi tecrübelerimde de yaşamış oldum. Yazılım geliştirmeyi seviyorsanız inanın TDD hayatınıza renk katacaktır. TDD ile ilgili kendi tecrübelerim ve yaşadıklarımdan çıkardığım bazı özelliklerini yazacağım.

Daha Kolay Geliştirme

TDD ile  bilinmesi gereken en önemli konulardan birisi asıl amacın test etmek olmadığıdır. Test etmek sadece bunun bir parçasıdır. Bununla beraber birçok avantajları beraberinde getirir. Dikkatimi çeken ilk şey yazılım geliştirmeyi kolaylaştırmasıydı. Çünkü aşama aşama kod yazıyorsunuz. Örneğin bir sınıf yazdığınızı düşünelim. Bu sınıftan beklentilerinizin bir listesini çıkarıyorsunuz. Tabi daha sonra bu listede ekle/sil yapabilirsiniz. Listedeki bazı beklentilerin çözümü karmaşık bazıları ise çok açıktır. Daha sonra listeye bakıp en kolay en rahat yapabileceğiniz birini seçip birim testi oluşturuyorsunuz. Zaten en kolayını seçtiğiniz için implementasyonu da kolay olacaktır. Daha sonra listeden farklı bir beklentiyi seçip yine aynı şekilde gerçekleştiriyorsunuz. Daha karmaşık beklentiler  ise gittikçe daha da kolaylaşacak ve çözümleri daha açık hale gelmeye başlayacaktır. Aşama aşama gittiğiniz için sadece tek bir sorunu düşünürsünüz. Aynı zamanda kendinizi de planlamış olursunuz. Bu sayede zaman da kazanırsınız ve söylediğim gibi karmaşık çözümleri de daha kolay bulmanızı sağlayacaktır. Bu özelliğinden dolayı yazılım geliştirmeyi daha da kolaylaştırır.

Refactoring

Önce bir test yazarsınız. O test doğal olarak olumlu sonuç vermez. Yani testleriniz kırmızıdır. Testleri yeşile çevirmek için olabilecek en basit çözümü uygularsınız ve testler yeşile döner. Yeşil aslında size güvence verir. Daha sonra testin yeşil olmasından daha da cesaret alarak kodlarınızı düzenleyip en uygun implementasyonu gerçekleştirirsiniz. Sonra tekrar bakarsınız yine yeşil ise bir sonraki teste geçersiniz. Eğer kırmızı ise ve sorunu çözemiyorsanız hemen yaptığınız değişiklikleri geri alarak tekrar yeşile dönüp başka bir şekilde implementasyon yapabilirsiniz. Ayrıca her aşamanın sonunda kodlarınızın temiz olup olmadığını kontrol edersiniz. Örneğin DRY prensibine uygun değilse ona göre refactor edebilirsiniz. Veya yazdığınız bir algoritmanın daha performanslı çalışacağını düşünüp rahatça değişiklik yapabilirsiniz. Refactor sonunda kodlarınızın dış davranışını bozarsanız testleri çalıştırarak rahatça anlayabilir ona göre davranabilirsiniz. Testlerin hepsini gerçekleştirdikten sonra da kodun bakımını yapabilirsiniz fakat bu işinizi daha da zorlaştırır veya daha kötü kodlar yazmanıza sebep olabilir. O yüzden her testten sonra kod bakımı yapmak daha uygundur. Bu sayede sonraki aşama için temiz bir ortam sunarsınız. (Kırık cam prensibi)

Daha Düzenli ve Temiz Kodlama

MVC öğrenmek için geliştirdiğim küçük bir php uygulama çatısı vardı: Çizgi. Çizgi’yi tekrardan test güdümlü yazılım ile geliştirmek istedim. Sebebi ise öğrendiğim teorik konuları uygulayarak TDD tecrübesi kazanmaktı. Ayrıca TDD’yi sürekli Java ile öğrendiğim için başka bir programlama dili ile de uygulamanın faydalı olacağını düşündüm. Geliştirirken dikkatimi çeken en önemli faydası temiz kodlar yazmak oldu. Eski kodlarıma baktığımda ne kadar kötü yazdığımı gördüm. Tabiki artı 1 yıllık çalıştığım konuların, edindiğim tecrübelerin de etkisi var. Fakat yazdığım kötü kodları testi tamamladıktan sonra daha okunabilir hale getirdim. Bu da herşeyin sonucunda eskisine göre daha güzel kod yazmama sebep oldu.

Esneklik

Dikkat ettiğim diğer faydası ise esnekliğe katkıda bulunmasıydı. Tasarım şablonları konusunda fazla tecrübeli olmasam bile TDD sayesinde esnek olma konusunda daha iyi geliştirme yaptığımı farkettim. Birim testler ile bir sınıfı test ederken diğer sınıflardan bağımsız halde test etmeniz gerekiyor. Bu da size mecburen esnek yapılar oluşturmanızı sağlamış oluyor. Örneğin birçok yerde “Inversion of Control” şablonunu uygulamak zorunda kaldım. Tabiki bu konuda çok yeterli olduğumu düşünmesem de ilerde tasarım prensipleri ve şablonlara daha iyi hakim olduğumda bununla beraber TDD ile gerçekten güzel işler çıkartabileceğimi düşünüyorum.

Çizgi’nin bir sınıfını geliştirirken birkaç metod yazmıştım ki birşey farkettim. Yazdığım metodlar tanımladığım sınıfın asıl yapması gerekenler değildi. Hatta o sınıfın başka bir işi daha yaptığını ve bir sorumluluk daha yüklediğimi farkettim. Bu da önemli prensiplerden birini “Single Responsibility” yani “Tek Sorumluluk” prensibini daha önce defalarca ihlal ettiğim anlamına geliyordu. Tek sorumluluk prensibi yazdığınız bir sınıfın sadece ve sadece bir tek sorumluluğu olması gerektiğini belirtir. Eğer birden fazla sorumluluk yüklerseniz o sınıfın kırılması için birden fazla sebep yükleyeceksiniz. Aynı şekilde o sınıfın nesnelerini kullanan diğer sınıflar ise bundan kolayca etkilenecek ve bu yüzden bir değişiklik yaptığınızda fazladan düzeltmeler yapmış olacaksınız. Bu prensibe uymak için hemen yeni bir sınıf oluşturup, metodları o sınıfa taşıdım. TDD esnek yapılar oluşturmama büyük ölçüde katkı sağlıyordu.

Daha Az Hata Ayıklama

TDD’nin bana diğer katkısı da tabiki de doğru çalışan sınıflar yazmış olmamdı. Bir php projesinin büyük bir kısmını herhangi bir sunucu uygulamasını (Apache, Lighthttp vs) çalıştırmadan geliştirdim. PhpUnit sayesinde yazdığım kodların doğru çalıştığını biliyordum. Daha sonra uygulamayı gerçek ortamda yani Apache sunucu da çalıştırdığımda gerçekten olumlu sonuç aldım. Eskiden geliştirdiğimde yazdığım kodun bir de hata ayıklaması ile uğraşırdım. Eğer debugging yapmayı sevmiyorsanız ki bunu sevenin çok olduğunu düşünmüyorum, TDD tam size göre. TDD sayesinde daha az debugging (hata ayıklama) yaparsınız. Çünkü TDD ile hem aşama aşama hem de önce testleri yazdığınız ve çalışmasını sağladığınız için birçok hatayı önlemiş olursunuz. Bu da uygulamanızın daha az hata ayıklama ile çalışmasını sağlar. Bu arada birim testleri (unit test) tek başına yeterli değildir. Mutlaka entegrasyon testlerinin ve diğer test konseptlerinin de uygulanması gerekir. Çünkü yukarda bahsettiğim gibi birim testler diğer sınıflardan bağımsız şekilde yapılmalıdır. Fakat sistemi entegre ettiğinizde doğru çalışacağının garantisini vermez. Bu yüzden entegrasyon ve diğer test konseptlerinin de uygulanması gereklidir. Ama birim testler birçok hatayı başlangıçta önler.

Hızlı Sonuç

Birim testlerinin diğer avantajı ise sunucu dışında ve diğer servislerden bağımsız çalışabilmesidir. Bu da sizin uygulamayı hızlıca test etmenizi sağlar. Bu php projeleri için pek sorun olmayabilir. Çünkü php derleme gerektirmeyen, sunucu içerisinde bir dosyada değişiklik yapıp kaydettiğinizde hızlıca sonucunu görebileceğiniz bir teknolojidir. Fakat Java ve özellikle kurumsal projelerde bu sizin için büyük sorun olabilir.

Katalar

Test güdümlü yazılım geliştirme ile ilgili kitaplarla beraber kataların da oldukça önemi vardır. Katalar size pratik yapmayı sağlar. Kataları özellikle TDD ile yaparsanız, birçok konuda öğrendiklerinizi tazelemiş olursunuz. Ayrıca kullandığınız geliştirme araçlarına da hakim olmanızı sağlar. Katalara ilk başladığımda bana bu kadar fayda sağlayacağını düşünmemiştim. Birçok usta yazılımcı her gün düzenli olarak kata yapar. TDD’ye başlamak istiyorsanız katalar ile başlayabilirsiniz.

Test güdümlü yazılım ile yazılım geliştirmeyi daha çok sevmeye başladım. Çünkü gerçekten daha zevkli bir hale getiriyor. TDD birçok sorunu gölgede bıraktığı için de geliştirmekten daha çok zevk almanızı sağlıyor.

Başka bir yazıda görüşmek üzere